Home > Project > Denken in soorten
Denken doen we vaak zonder "na te denken", zonder het te kiezen: de situatie of een gesprek lokt als vanzelf een gedachte uit, die weer een volgende gedachte oproept. Hier hebben we het echter over bewust denken: als je een manier van denken kiest en die niet automatisch laat ontstaan.
Bij schrijven vertragen we het denken, daardoor verdiepen we de gedachtegang en kunnen we het denken sturen en volgen. Door die verdieping is schrijven een geschikte vorm van denken als je alleen bent.
Denkhoeden maken een keuze mogelijk:
1) Witte hoed: even alleen naar de feiten kijken, of
2) Rode hoed: alleen naar emoties en intuities, of
3) Zwarte hoed: een tijdje alleen de nadelen van iets gaan zoeken, of
4) Gele hoed: alleen de voordelen bekijken, of
5) Groene hoed: bewust speels zoeken naar alternatieven, of ten slotte,
6) Blauwe hoed: de balans opmaken: hoe ver heeft mijn denken het tot nu gebracht.
De denkhoeden hebben een kleur om makkelijk te onthouden en ze kort aan te duiden. Gebruik van denkhoeden werkt als volgt. Het opdrachten die je een paar minuten aan jezelf geeft: schrijf iets op met een denkhoed op, dus een bepaald accent in je manier van denken en dan kijk je wat er op papier komt. Neem daarna over hetzelfde onderwerp een andere denkhoed, en noteer weer je invallen. En zo ga je door tot het je voldoende lijkt. Daarna moet je de oogst gaan opmaken: wat heeft dit opgeleverd? Dan ga je schiften of misschien laat alles staan, omdat je de vondsten later wilt kunnen nalezen. Door die denkhoeden kom je op gedachten waar je anders aan voorbij zou gaan. Door ze te kiezen, heb je de mogelijkheid om een denkweg te ontwerpen afhankelijk van wat je nodig vindt.
Even proberen in het thema Denken over Geluk
Blauw: Maakt liefde gelukkig? Zullen we met verschillende denkhoeden nagaan of we iets te weten kunnen komen over de relatie tussen geluk en liefde, zo maar, omdat we even tijd hebben?
Groen: We weten nooit waar zo'n spel met deze vraag op uit komt, en we kunnen de conclusies altijd nog opzij leggen. Laten we zoveel mogelijk redenen bedenken waarom dit wel of niet geval zou kunnen zijn. Of laten we de zin omdraaien: maakt geluk verliefd? Zou toch ook kunnen. Of we een tijdje doen alsof, en dan kijken of we meer te weten zijn gekomen. We spelen gewoon een paar weken dat we liefde voelen voor alles en iedereen.
Wit: De feiten laten zien dat de meeste mensen inderdaad menen dat liefde gelukkig maakt. Dat blijkt uit enquetes. Het hoeft geen waarheid te zijn maar dit is wel het feit: dat de meeste mensen dit vinden! Het betekent ook niet dat we weten of alleen gelukkige mensen dit zeggen, of juist de ongelukkige. En of mensen die de uitpraak geloven gelukkiger zijn of vaker verliefd of allebei, is daarmee ook nog geen feit.
Zwart: Liefde houdt toch eens op: en dan is het gemis wat je ongelukkig maakt. En ook het verlangen naar liefde, een liefde die misschien nooit zal bestaan, kan mensen ongelukkig maken. Het hoeft helemaal niet waar te zijn. Ook al vinden de meeste mensen het: ze kunnen de ervaring verdraaien, of een gewenst antwoord geven: je moet wel een zwartkijker zijn om geluk niet te koppelen aan liefde, en dat wil toch niemand zijn.
Rood: In de liefde die ik had, voelde ik mij zeer gelukkig. Door daaraan te denken krijg ik al een blij gevoel. En het klinkt zo eenvoudig dat het wel waar mag zijn. Zei Goethe niet: Alleen iemand die liefheeft is gelukkig? Hij dacht vast aan meer dan alleen verliefdheid. Ook liefde voor situaties en voor schoonheid, en liefde voor wetenschap past daar bij.
Geel: Het voordeel van liefde als gelukbrenger is dat iedereen dan gelukkig kan worden. Er is immers genoeg liefde op aarde. Moeten we alleen nog even verdelen. Iedereen zou meer mensen moeten liefhebben. Dan hebben we allemaal voldoende om te geven en krijgen we ook genoeg. Want van geluk krijg je nooit genoeg.
Het denken is vooral uitgedaagd in de "onderzoeksopdrachten" bijvoorbeeld in "Onderzoek je eigen geluk" en "Onderzoek geluk bij anderen".
Zo staan er suggesties in het materiaal om onderzoek te ontwerpen met tips die te vinden zijn in elke cursus: Methoden van Onderzoek.
Kritisch denken: Hierbij gaat het om verborgen vooronderstellingen in het denken. Wees bijvoorbeeld kritisch op informatie van internet (wie is de bron), let op argumentaties en drogredenen in redeneringen, op verborgen aannamen, op te eenvoudige oplossingen, let op groepsdruk en op wat in de mode is.
De meest abstracte denkopdracht bij het onderwerp Geluk zou kunnen zijn: "Bedenk een theorie over geluk." Er zijn fragmenten van andere theorieen in ons boek te vinden, die de lezer op het spoor kunnen brengen van zijn eigen theorie. Zo ook de vraag een onderzoeksopzet te bedenken, voor vragen die nog niet beantwoord zijn. Ook het opsporen van de lijn in een boek en daar alternatieven voor bedenken, lijkt ons een stevige hersenkraker. Het gaat dan immers om analyseren, evalueren en synthetiseren, de hogere niveaus van denken. Het hele boek heeft als boodschap dat simpele recepten voor geluk, opgevat als succes, materieel gewin of iets dat je moet nastreven, kritisch moeten worden onderzocht.
doorzoeken van redeneringen en argumenten op geldigheid, zoals:
Is er wel genoeg geluk? (geluk opgevat als "materie")
Argumentaties nagaan en op aannamen en zwakke punten: op tal van plaatsen
Creatief denken:
bedenken van nieuwe, unieke combinaties die betekenisvol zijn, zoals:
Herformuleren van problemen
Nieuwe spreekwoorden en motto's bedenken
Toekomstbeelden invullen (beelddenken)
Blokkades in het denken opsporen en omzeilen
Omkeringen zoeken: Geluk = anders denken
Zoeken naar humor
Zelfreflectie:
denken over wie je bent en welke rol je wilt innemen in de wereld, zoals in "Onderzoek geluk bij jezelf", en "Meer geluk door waarden en zingeving", en "Hoe gelukkig en goed te leven", die meer vragen-stellend dan antwoorden-gevend zijn beschreven.
Vergelijken:
twee of meer beweringen op verschil en overeenkomsten nagaan en op kritische kenmerken.
Vergelijken van inzichten door interviews
Evaluatie:
beoordelen van de wezenlijke kenmerken aan de hand van externe criteria.
Bedenk je eigen theorie over geluk. Voor het bedenken van een eigen theorie is het handig om geschikte brokstukken te verzamelen. Dat verzamelwerk is evalueren, het combineren is weer synthetiseren
Synthetiseren:
Samenvoegen tot betekenisvol geheel
Denken in soorten
Denken doen we vaak zonder "na te denken", zonder het te kiezen: de situatie of een gesprek lokt als vanzelf een gedachte uit, die weer een volgende gedachte oproept. Hier hebben we het echter over bewust denken: als je een manier van denken kiest en die niet automatisch laat ontstaan.
Bij schrijven vertragen we het denken, daardoor verdiepen we de gedachtegang en kunnen we het denken sturen en volgen. Door die verdieping is schrijven een geschikte vorm van denken als je alleen bent.
Zes denkhoeden
De Bono heeft in zijn boekje: "Zes denkende hoofddeksels" de suggestie gedaan om bij bewust denken als "rollenspel" een manier van denken te overdrijven. Het geeft je de mogelijkheid om sturing te geven aan je denken. Dat kan door tijdens het schrijven enige tijd een bepaald aspect te belichten: bijvoorbeeld alleen de feiten of alleen de voordelen te bekijken.Denkhoeden maken een keuze mogelijk:
1) Witte hoed: even alleen naar de feiten kijken, of
2) Rode hoed: alleen naar emoties en intuities, of
3) Zwarte hoed: een tijdje alleen de nadelen van iets gaan zoeken, of
4) Gele hoed: alleen de voordelen bekijken, of
5) Groene hoed: bewust speels zoeken naar alternatieven, of ten slotte,
6) Blauwe hoed: de balans opmaken: hoe ver heeft mijn denken het tot nu gebracht.
De denkhoeden hebben een kleur om makkelijk te onthouden en ze kort aan te duiden. Gebruik van denkhoeden werkt als volgt. Het opdrachten die je een paar minuten aan jezelf geeft: schrijf iets op met een denkhoed op, dus een bepaald accent in je manier van denken en dan kijk je wat er op papier komt. Neem daarna over hetzelfde onderwerp een andere denkhoed, en noteer weer je invallen. En zo ga je door tot het je voldoende lijkt. Daarna moet je de oogst gaan opmaken: wat heeft dit opgeleverd? Dan ga je schiften of misschien laat alles staan, omdat je de vondsten later wilt kunnen nalezen. Door die denkhoeden kom je op gedachten waar je anders aan voorbij zou gaan. Door ze te kiezen, heb je de mogelijkheid om een denkweg te ontwerpen afhankelijk van wat je nodig vindt.
Even proberen in het thema Denken over Geluk
Blauw: Maakt liefde gelukkig? Zullen we met verschillende denkhoeden nagaan of we iets te weten kunnen komen over de relatie tussen geluk en liefde, zo maar, omdat we even tijd hebben?
Groen: We weten nooit waar zo'n spel met deze vraag op uit komt, en we kunnen de conclusies altijd nog opzij leggen. Laten we zoveel mogelijk redenen bedenken waarom dit wel of niet geval zou kunnen zijn. Of laten we de zin omdraaien: maakt geluk verliefd? Zou toch ook kunnen. Of we een tijdje doen alsof, en dan kijken of we meer te weten zijn gekomen. We spelen gewoon een paar weken dat we liefde voelen voor alles en iedereen.
Wit: De feiten laten zien dat de meeste mensen inderdaad menen dat liefde gelukkig maakt. Dat blijkt uit enquetes. Het hoeft geen waarheid te zijn maar dit is wel het feit: dat de meeste mensen dit vinden! Het betekent ook niet dat we weten of alleen gelukkige mensen dit zeggen, of juist de ongelukkige. En of mensen die de uitpraak geloven gelukkiger zijn of vaker verliefd of allebei, is daarmee ook nog geen feit.
Zwart: Liefde houdt toch eens op: en dan is het gemis wat je ongelukkig maakt. En ook het verlangen naar liefde, een liefde die misschien nooit zal bestaan, kan mensen ongelukkig maken. Het hoeft helemaal niet waar te zijn. Ook al vinden de meeste mensen het: ze kunnen de ervaring verdraaien, of een gewenst antwoord geven: je moet wel een zwartkijker zijn om geluk niet te koppelen aan liefde, en dat wil toch niemand zijn.
Rood: In de liefde die ik had, voelde ik mij zeer gelukkig. Door daaraan te denken krijg ik al een blij gevoel. En het klinkt zo eenvoudig dat het wel waar mag zijn. Zei Goethe niet: Alleen iemand die liefheeft is gelukkig? Hij dacht vast aan meer dan alleen verliefdheid. Ook liefde voor situaties en voor schoonheid, en liefde voor wetenschap past daar bij.
Geel: Het voordeel van liefde als gelukbrenger is dat iedereen dan gelukkig kan worden. Er is immers genoeg liefde op aarde. Moeten we alleen nog even verdelen. Iedereen zou meer mensen moeten liefhebben. Dan hebben we allemaal voldoende om te geven en krijgen we ook genoeg. Want van geluk krijg je nooit genoeg.
Waar vind je uitdagingen voor het denken?
Op verschillende plaatsen in het materiaal is het denken uitgedaagd. Zo is er de uitdaging van irrationele gedachten, die soms zo sterk onze gevoelens kunnen bepalen. Dat kan bij perfectionisme en sprekersangst, maar ook bij depressieve gevoelens een belangrijk instrument zijn.Het denken is vooral uitgedaagd in de "onderzoeksopdrachten" bijvoorbeeld in "Onderzoek je eigen geluk" en "Onderzoek geluk bij anderen".
Zo staan er suggesties in het materiaal om onderzoek te ontwerpen met tips die te vinden zijn in elke cursus: Methoden van Onderzoek.
Kritisch denken: Hierbij gaat het om verborgen vooronderstellingen in het denken. Wees bijvoorbeeld kritisch op informatie van internet (wie is de bron), let op argumentaties en drogredenen in redeneringen, op verborgen aannamen, op te eenvoudige oplossingen, let op groepsdruk en op wat in de mode is.
De meest abstracte denkopdracht bij het onderwerp Geluk zou kunnen zijn: "Bedenk een theorie over geluk." Er zijn fragmenten van andere theorieen in ons boek te vinden, die de lezer op het spoor kunnen brengen van zijn eigen theorie. Zo ook de vraag een onderzoeksopzet te bedenken, voor vragen die nog niet beantwoord zijn. Ook het opsporen van de lijn in een boek en daar alternatieven voor bedenken, lijkt ons een stevige hersenkraker. Het gaat dan immers om analyseren, evalueren en synthetiseren, de hogere niveaus van denken. Het hele boek heeft als boodschap dat simpele recepten voor geluk, opgevat als succes, materieel gewin of iets dat je moet nastreven, kritisch moeten worden onderzocht.
Voorbeelden van verschillende soorten denken.
Analytisch denken:doorzoeken van redeneringen en argumenten op geldigheid, zoals:
Is er wel genoeg geluk? (geluk opgevat als "materie")
Argumentaties nagaan en op aannamen en zwakke punten: op tal van plaatsen
Creatief denken:
bedenken van nieuwe, unieke combinaties die betekenisvol zijn, zoals:
Herformuleren van problemen
Nieuwe spreekwoorden en motto's bedenken
Toekomstbeelden invullen (beelddenken)
Blokkades in het denken opsporen en omzeilen
Omkeringen zoeken: Geluk = anders denken
Zoeken naar humor
Zelfreflectie:
denken over wie je bent en welke rol je wilt innemen in de wereld, zoals in "Onderzoek geluk bij jezelf", en "Meer geluk door waarden en zingeving", en "Hoe gelukkig en goed te leven", die meer vragen-stellend dan antwoorden-gevend zijn beschreven.
Vergelijken:
twee of meer beweringen op verschil en overeenkomsten nagaan en op kritische kenmerken.
Vergelijken van inzichten door interviews
Evaluatie:
beoordelen van de wezenlijke kenmerken aan de hand van externe criteria.
Bedenk je eigen theorie over geluk. Voor het bedenken van een eigen theorie is het handig om geschikte brokstukken te verzamelen. Dat verzamelwerk is evalueren, het combineren is weer synthetiseren
Synthetiseren:
Samenvoegen tot betekenisvol geheel
